قرآن، در ضمن آیات گوناگونی، به صورت مستقیم و غیر مستقیم، به توصیفِ خدای خود پرداخته است که بر اساس آن و در یک نگاه کلی می توان چنین گفت که خدایِ قرآن:
- سرچشمه هستی، خالق آسمان ها و زمین، و به وجود آورنده همه موجودات عالم است:
اللَّهُ الَّذي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما؛[1]
خداوند كسى است كه آسمانها و زمين و آنچه را ميان اين دو است آفريد.
- خالقی است که خود، مخلوق و آفریده موجود دیگری نیست و اساساً خالقی غیر او وجود ندارد:
هَلْ مِنْ خالِقٍ غَيْرُ اللَّه؛[2]
آيا آفريننده اى جز خدا هست؟!
- غیرمخلوقی است که در تحقق و هستی اش، قائم به ذات خویش بوده و از هیچ حیثی، به هیچ موجود دیگری وابسته و نیازمند نبوده و نیست:
اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ؛ [3]
معبودى جز خداوندِ يگانه زنده و پايدار و نگهدارنده، نيست
وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَميد؛[4]
تنها خداوند است كه بى نياز و شايسته هر گونه حمد و ستايش است.
- حقیقتی است نامتناهی و ازلی و ابدی:
هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ؛[5]
اوّل و آخر و پيدا و پنهان اوست. [6]
حضرت علی علیه السلام نیز می فرماید:
الَّذِي لَيْسَتْ لَهُ فِي أَوَّلِيَّتِهِ نِهَايَةٌ وَ لَا فِي آخِرِيَّتِهِ حَدُّ وَ لَا غَايَة؛[7]
او، کسی است که در آغازش پایانی نیست و در پایانش، اندازه و نهایتی نیست.
- یگانه ای است آگاه به نهان و آشکار، و برخوردار از علم مطلق و نامحدود:
وَ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْماً؛[8]
و همانا خداوند علمش به همه چيز احاطه دارد.
- وجودی است توانا بر هر چیز، و برخوردار از اراده و قدرت نامتناهی، به گونه ای که همه واقعیت های محدود، تنها ظهور و جلوه هایی از قدرت او، و تمامی قدرت های عالم نیز برآمده از خواست و مشیت اویند:
قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بِيَدِكَ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدير؛[9]
بگو: «بارالها! مالك حكومتها تويى؛ به هر كس بخواهى، حكومت مى بخشى؛ و از هر كس بخواهى، حكومت را مى گيرى؛ هر كس را بخواهى، عزت مى دهى؛ و هر كه را بخواهى خوار مى كنى. تمام خوبي ها به دست توست؛ تو بر هر چيزى قادرى.
و در یک کلام، خدای قرآن، تنها خالق هستی و کاملترین موجودی است که هیچگونه نقص و نیاز درباره او قابل تصور نیست.
.
[1] . سوره سجده: 4.
[2] . سوره فاطر: 3.
[3] . سوره آل عمران: 2.
[4] . سوره فاطر: 15.
[5] . سوره حدید: 3.
[6] . این آیه ظهوری روشن بر احاطه وجودی حق تعالی دارد که همه نظام هستی را فراگرفته است.
[7] . شیخ صدوق، التوحید، ترجمه علی اکبر میرزایی، ص30.
[8] . سوره طلاق: 12.
[9] . سوره آل عمران: 26.
ادامه مباحث در مقالات بعدی
بازدیدها: 4