قرآن، در ضمن آیات گوناگونی، به صورت مستقیم و غیر مستقیم، به توصیفِ خدای خود پرداخته است که بر اساس آن و در یک نگاه کلی می توان چنین گفت که خدایِ قرآن:
- سرچشمه هستی، خالق آسمان ها و زمین، و به وجود آورنده همه موجودات عالم است:
اللَّهُ الَّذی خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَیْنَهُما؛[1]
خداوند کسى است که آسمانها و زمین و آنچه را میان این دو است آفرید.
- خالقی است که خود، مخلوق و آفریده موجود دیگری نیست و اساساً خالقی غیر او وجود ندارد:
هَلْ مِنْ خالِقٍ غَیْرُ اللَّه؛[2]
آیا آفریننده اى جز خدا هست؟!
- غیرمخلوقی است که در تحقق و هستی اش، قائم به ذات خویش بوده و از هیچ حیثی، به هیچ موجود دیگری وابسته و نیازمند نبوده و نیست:
اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ؛ [3]
معبودى جز خداوندِ یگانه زنده و پایدار و نگهدارنده، نیست
وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمید؛[4]
تنها خداوند است که بى نیاز و شایسته هر گونه حمد و ستایش است.
- حقیقتی است نامتناهی و ازلی و ابدی:
هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ؛[5]
اوّل و آخر و پیدا و پنهان اوست. [6]
حضرت علی علیه السلام نیز می فرماید:
الَّذِی لَیْسَتْ لَهُ فِی أَوَّلِیَّتِهِ نِهَایَهٌ وَ لَا فِی آخِرِیَّتِهِ حَدُّ وَ لَا غَایَه؛[7]
او، کسی است که در آغازش پایانی نیست و در پایانش، اندازه و نهایتی نیست.
- یگانه ای است آگاه به نهان و آشکار، و برخوردار از علم مطلق و نامحدود:
وَ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحاطَ بِکُلِّ شَیْءٍ عِلْماً؛[8]
و همانا خداوند علمش به همه چیز احاطه دارد.
- وجودی است توانا بر هر چیز، و برخوردار از اراده و قدرت نامتناهی، به گونه ای که همه واقعیت های محدود، تنها ظهور و جلوه هایی از قدرت او، و تمامی قدرت های عالم نیز برآمده از خواست و مشیت اویند:
قُلِ اللَّهُمَّ مالِکَ الْمُلْکِ تُؤْتِی الْمُلْکَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْکَ مِمَّنْ تَشاءُ وَ تُعِزُّ مَنْ تَشاءُ وَ تُذِلُّ مَنْ تَشاءُ بِیَدِکَ الْخَیْرُ إِنَّکَ عَلى کُلِّ شَیْءٍ قَدیر؛[9]
بگو: «بارالها! مالک حکومتها تویى؛ به هر کس بخواهى، حکومت مى بخشى؛ و از هر کس بخواهى، حکومت را مى گیرى؛ هر کس را بخواهى، عزت مى دهى؛ و هر که را بخواهى خوار مى کنى. تمام خوبی ها به دست توست؛ تو بر هر چیزى قادرى.
و در یک کلام، خدای قرآن، تنها خالق هستی و کاملترین موجودی است که هیچگونه نقص و نیاز درباره او قابل تصور نیست.
.
[1] . سوره سجده: ۴.
[2] . سوره فاطر: ۳.
[3] . سوره آل عمران: ۲.
[4] . سوره فاطر: ۱۵.
[5] . سوره حدید: ۳.
[6] . این آیه ظهوری روشن بر احاطه وجودی حق تعالی دارد که همه نظام هستی را فراگرفته است.
[7] . شیخ صدوق، التوحید، ترجمه علی اکبر میرزایی، ص30.
[8] . سوره طلاق: ۱۲.
[9] . سوره آل عمران: ۲۶.
ادامه مباحث در مقالات بعدی
بازدیدها: ۴