اهمیت یکتاباوری

اهمیت یکتاباوری

قرآن به صورت گسترده و با بیانات گوناگون و قاطعانه ­ای، بر توحید و یکتایی حضرت حق، و نفی هر گونه همتا و شریکی برای او تأکید دارد. مانند:

قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد… وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَد؛[۱] بگو: خداوند، یکتا و یگانه است … و براى او هیچ­ گاه شبیه و مانندى نبوده است‏.

با توجه به کثرت آیات و تعابیر بلند در این زمینه، می ­توان توحید و یکتا دانستن خدا را اصلی ­ترین و مهم ­ترین آموزه در خداشناسیِ قرآنی، قلمداد کرد؛ چنان­که امام رضا علیه السلام نیز می­ فرماید:

إِنَّ أَوَّلَ عِبَادَهِ اللَّهِ مَعْرِفَتُهُ وَ أَصْلَ‏ مَعْرِفَتِهِ‏ تَوْحِیدُه‏؛[۲] اولین گام در عبادت الهی، شناخت خداوند و اساس شناختش، یگانه دانستن اوست.

قرآن، نهضت انبیاء را نیز دارای ماهیتی صرفاً توحیدی می­ داند و حرکت اصلاحی آنان را بر مبنای «خدامحوری و یکتاپرستی» و با شعِار «اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَکُمْ مِنْ إِلهٍ غَیْرُه»[۳] توصیف می­ کند. درباره پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نیز می ­فرماید که محتوای اصلی وحی بر وی نیز چیزی جز اعلان یکتایی خدا نبوده است:

قُل‏ یُوحى‏ إِلَیَّ أَنَّما إِلهُکُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَمَنْ کانَ یَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلاً صالِحاً وَ لا یُشْرِکْ بِعِبادَهِ رَبِّهِ أَحَداً؛[۴] بگو: «من فقط بشرى هستم مثل شما؛ (امتیازم این است که) به من وحى مى‏ شود که تنها معبودتان معبود یگانه است؛ پس هر که به لقاى پروردگارش امید دارد، باید کارى شایسته انجام دهد، و هیچ کس را در عبادت پروردگارش شریک نکند!

تاریخ نیز گواه است که رسول اکرم صلی الله علیه و آله دعوت علنی خود را با جمله توحیدی آغاز کرد و فرمود:

قُولُوا لَا إِلَهَ‏ إِلَّا اللَّهُ‏ تُفْلِحُوا؛[۵] بگویید نیست خدایی جز الله تا رستگار شوید.

قرآن علاوه بر دفاع صریح از توحید، با نگاه ­های غیر توحیدی، مثل تثلیثِ مسیحیت،[۶] به مبارزه برخاسته و «شرک» را ظلمی عظیم،[۷] و گناهی نابخشودنی،[۸] و موجب محرومیت از بهشت و گرفتاری در آتش جهنم دانسته است:

إِنَّهُ مَنْ یُشْرِکْ‏ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ الْجَنَّهَ وَ مَأْواهُ النَّارُ؛[۹] زیرا هر کس شریکى براى خدا قرار دهد، خداوند بهشت را بر او حرام کرده است؛ و جایگاه او دوزخ است.

از این رو، نادیده گرفتن این اندیشه اساسی در زندگی فردی و اجتماعی و عدم ترتیب اثر به آن، نکوهش و سرزنش الهی را به دنبال دارد، چنانکه در سوره یونس می­ فرماید:

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ أَمَّنْ یَمْلِکُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ مَنْ یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ یُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ وَ مَنْ یُدَبِّرُ الْأَمْرَ فَسَیَقُولُونَ اللَّهُ فَقُلْ أَ فَلا تَتَّقُونَ فَذلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمُ الْحَقُّ فَما ذا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلالُ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ؛ [۱۰] بگو: کیست که شما را از آسمان و زمین رزق مى‏ دهد؟ یا کیست که بر گوش‏ ها و چشم‏ ها مالکیّت دارد؟ و کیست که زنده را از مرده، و مرده را از زنده بیرون مى ‏آورد؟ و کیست که همواره امور [ جهان هستى ] را تدبیر مى ‏کند؟ مسلماً خواهند گفت: خدا! پس بگو: آیا [ از پرستش غیر او ] نمى ‏پرهیزید؟! این است خدا، پروردگار حقیقى شما، بنابراین بعد از حق چیزى جز گمراهى وجود دارد؟ پس چگونه شما را از حق باز مى‏ گردانند؟!

 

---

 

[۱] . سوره اخلاص: ۱ و ۴

[۲] . ابن ­شعبه حرانی، تحف ­العقول، ص ۶۱

[۳] . خدا را بپرستید، که جز او معبودى ندارید. (سوره اعراف: ۵۹ و ۶۵ و ۷۳ و ۸۵).

[۴] . سوره کهف: ۱۱۰

[۵] . بحارالانوار، ج ۱۸، ص۲۰۲

[۶] . لَقَدْ کَفَرَ الَّذینَ قالُوا إِنَّ اللَّهَ ثالِثُ ثَلاثَهٍ وَ ما مِنْ إِلهٍ إِلاَّ إِلهٌ واحِدٌ وَ إِنْ لَمْ یَنْتَهُوا عَمَّا یَقُولُونَ لَیَمَسَّنَّ الَّذینَ کَفَرُوا مِنْهُمْ عَذابٌ أَلیمٌ؛ آنها که گفتند: «خداوند، یکى از سه خداست» (نیز) به یقین کافر شدند؛ معبودى جز معبود یگانه نیست؛ و اگر از آنچه مى ‏گویند دست بر ندارند، عذاب دردناکى به کافران آنها (که روى این عقیده ایستادگى کنند،) خواهد رسید. (سوره مائده: ۷۳).

[۷] . إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ‏ عَظیمٌ؛ همانا شرک، ظلم بزرگى است. (سوره لقمان: ۱۳).

[۸] . إِنَّ اللَّهَ لا یَغْفِرُ أَنْ یُشْرَکَ‏ بِهِ وَ یَغْفِرُ ما دُونَ ذلِکَ لِمَنْ یَشاءُ وَ مَنْ یُشْرِکْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالاً بَعیدا؛ خداوند، شرک به او را نمى ‏آمرزد؛ (ولى) کمتر از آن را براى هر کس بخواهد (و شایسته بداند) مى ‏آمرزد. و هر کس براى خدا همتایى قرار دهد، در گمراهى دورى افتاده است. (سوره نساء: ۱۱۶).

[۹] . سوره مائده: ۷۲

[۱۰] . سوره یونس: ۳۱ و ۳۲